7 stycznia 2026 roku Prezydent RP podpisał nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która porządkuje zasady kontroli zwolnień lekarskich (L4) oraz wprowadza nowe reguły orzecznictwa lekarskiego.
Celem zmian jest zwiększenie przejrzystości przepisów, ograniczenie rozbieżności interpretacyjnych oraz doprecyzowanie, jakie aktywności na zwolnieniu lekarskim są dozwolone, a które mogą skutkować utratą prawa do zasiłku chorobowego.
Od kiedy obowiązują zmiany L4?
Nowe przepisy wchodzą w życie etapami:
- od 27 stycznia 2026 r. – nowe zasady kontroli ZUS, orzekania i gromadzenia materiału dowodowego,
- od 13 kwietnia 2026 r. – przepisy dotyczące dopuszczalnych czynności w czasie zwolnienia lekarskiego,
- od 1 stycznia 2027 r. – możliwość wystawienia L4 tylko na jednego pracodawcę / jeden tytuł ubezpieczenia.
Nowe definicje: praca zarobkowa i aktywność niezgodna z celem zwolnienia
Nowelizacja L4 wprowadza do ustawy definicje, które wcześniej wynikały głównie z orzecznictwa sądów.
Praca zarobkowa to każda aktywność wykonywana w celu uzyskania przychodu – niezależnie od formy prawnej. Jednocześnie wyłączono z niej czynności incydentalne, czyli pojedyncze, wyjątkowe działania wymuszone istotnymi okolicznościami (np. podpisanie pilnego dokumentu, jednorazowe opłacenie faktury), o ile:
- nie wynikają z polecenia pracodawcy,
- nie mają charakteru stałego,
- nie utrudniają procesu leczenia.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego to każda czynność, która może opóźniać leczenie lub rekonwalescencję – np. intensywna praca fizyczna przy zwolnieniu z powodu urazu.
Ustawodawca wprost dopuścił zwykłe czynności życia codziennego, takie jak:
- wyjście do apteki,
- podstawowe zakupy spożywcze,
- krótki spacer (o ile lekarz nie zalecił leżenia).
Praca na zwolnieniu lekarskim u innego pracodawcy – co się zmienia od 2027 roku?
Jedna z najważniejszych zmian dotyczy osób mających więcej niż jeden tytuł ubezpieczenia (np. dwie umowy o pracę albo etat + zlecenie).
Obecnie L4 automatycznie wyklucza pracę we wszystkich miejscach. Po zmianach lekarz – na wniosek pracownika – będzie mógł wystawić zwolnienie lekarskie tylko dla jednego płatnika składek, jeśli charakter pracy u drugiego pracodawcy na to pozwala.
Przykłady:
- chirurg ze złamanym palcem nie może operować, ale może prowadzić wykłady,
- dziennikarz z chrypką nie poprowadzi audycji w radiu, ale może napisać artykuł.
Zmiany L4 – porównanie „przed i po”
| Stan przed zmianami |
Stan po zmianach (2026–2027) |
| L4 obejmowało wszystkie tytuły ubezpieczenia jednocześnie |
Możliwe L4 tylko na jednego pracodawcę |
| Całkowity zakaz wykonywania pracy zarobkowej |
Dopuszczalna praca u innego pracodawcy, jeśli nie szkodzi leczeniu |
| Duża niepewność podczas kontroli ZUS |
Jasne definicje i katalog dopuszczalnych aktywności |
| Lekarz automatycznie wystawiał zwolnienie na wszystkie NIP-y |
Lekarz ocenia, czy praca w innym miejscu jest możliwa |
| Ryzyko utraty zasiłku nawet za drobne czynności |
Wprost dopuszczone czynności dnia codziennego i incydentalne |
Jakie aktywności na L4 są dozwolone?
Nowe przepisy potwierdzają, że dozwolone są m.in.:
- wyjście do apteki, na podstawowe zakupy, krótki spacer,
- wykonywanie incydentalnych czynności zawodowych o niskiej intensywności,
- sporadyczne, niezbędne działania (np. odebranie ważnego telefonu, jednorazowy udział w kluczowym spotkaniu online), pod warunkiem że:
- mają charakter wyjątkowy,
- nie utrudniają powrotu do zdrowia,
- są zgodne z zaleceniami lekarskimi.
Kontrole ZUS i nowe uprawnienia
Nowelizacja wzmacnia pozycję ZUS w zakresie kontroli zwolnień lekarskich. ZUS może m.in.:
- żądać od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji,
- kontrolować także zwolnienia na opiekę nad chorym członkiem rodziny,
- żądać dokumentacji medycznej dotyczącej osoby wymagającej opieki,
- przekazywać materiały do organów samorządu lekarskiego w przypadku wątpliwości co do zasadności L4.
Obowiązki pracownika przy „podwójnym” zatrudnieniu
Pracownik, który:
- ma więcej niż jeden tytuł ubezpieczenia,
- korzysta ze zwolnienia lekarskiego tylko u jednego pracodawcy,
musi poinformować płatnika składek, u którego zamierza wykonywać pracę, o posiadaniu L4 z innego tytułu.
FAQ – najczęstsze pytania o zmiany L4
Czy na zwolnieniu lekarskim można wyjść do sklepu lub apteki?
Tak. Nowe przepisy wprost dopuszczają zwykłe czynności życia codziennego, o ile nie są sprzeczne z zaleceniami lekarza.
Czy można pracować na L4 u innego pracodawcy?
Od 1 stycznia 2027 r. – tak, jeśli lekarz wystawi zwolnienie tylko na jednego pracodawcę i uzna, że druga praca nie szkodzi leczeniu.
Czy podpisanie pilnego dokumentu na L4 jest dozwolone?
Tak, jeśli ma charakter incydentalny, wyjątkowy i nie utrudnia powrotu do zdrowia.
Czy ZUS może kontrolować zwolnienie na opiekę nad dzieckiem lub członkiem rodziny?
Tak. Od 2026 r. zwolnienia na opiekę również podlegają kontroli.
Czy za złamanie zasad można stracić zasiłek chorobowy?
Tak. Wykonywanie pracy zarobkowej lub aktywności sprzecznej z celem zwolnienia może skutkować utratą prawa do zasiłku.
Autor:
Ewa Branicka-Kublik, Junior Manager, MDDP Outsourcing Polska – biuro Warszawa
Źródła:
.webp)
